माइकल रेस (बीबीसी)

नेदरल्यान्ड्सको केन्द्रीय बैंकले हालै उत्तर अमेरिकामा सञ्चित आफ्नो ठूलो परिमाणको सुन सारेको पुष्टि गरेको छ। बैंकका अनुसार सम्भावित "गम्भीर संकटको पूर्वतयारी" स्वरूप यो कदम चालिएको हो।

अमेरिका र क्यानडामा राखिएको करिब ३१३ टन सुनमध्ये ८६ टन सुन "बढ्दो भूराजनीतिक तनावलाई मध्यनजर गर्दै" लन्डन सारिएको छ, ताकि कुनै पनि संकटको घडीमा यो बहुमूल्य धातु तत्काल प्रयोगमा ल्याउन सकियोस्।

यस कदमपछि अनेक प्रश्नहरू उब्जिनु स्वाभाविक थियो— डचहरूले किन यसो गरिरहेका छन्? के उनीहरू विश्वमा कुनै ठूलो आर्थिक संकट आउँदैछ भन्ने अनुमान गरिरहेका छन्?

विश्लेषकहरूका अनुसार तत्कालै कुनै ठूलो विपत्ति आइहाल्ने नदेखिए पनि विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको व्यापारिक तथा सैन्य तनावका कारण देशहरू सतर्क भएका छन्। अनिश्चितताको यो समयमा देशहरूले आफ्नो सुनको भण्डारलाई स्वदेश वा नजिकको सुरक्षित स्थानमा राख्न थालेका हुन्।

सुन घर फर्काउने अन्य युरोपेली देशहरू

यस वर्षको सुरुमा फ्रान्सले पनि अमेरिकामा रहेको आफ्नो सुनको भण्डार स्वदेश फिर्ता ल्याएको घोषणा गरेको थियो। त्यस्तै, जर्मनीको केन्द्रीय बैंक ‘बुन्डेसबैंक’ले सन् २०१६ सम्मको केही वर्षभित्रै विदेशमा रहेका भण्डारणबाट २१६ टनभन्दा बढी सुन फिर्ता लगेको थियो— जसमा न्यूयोर्कबाट १११ टन र पेरिसबाट १०५ टन सुन समावेश थियो।

विश्वव्यापी अस्थिरताको समयमा यस्तो रणनीति विगतमा पनि अपनाउने गरिन्थ्यो। गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसन्धान विश्लेषक लीना थोमस र डान स्ट्रुइभेनका अनुसार शीतयुद्धको समयमा केही युरोपेली बैंकहरूले आफ्नो सुन न्यूयोर्क सारेका थिए, तर अहिले परिस्थिति उल्टिएको छ।

किन लन्डनलाई रोजियो?

विश्व सुन परिषद् (World Gold Council) का वरिष्ठ बजार रणनीतिकार जोसेफ काभाटोनीका अनुसार युद्ध र व्यापारिक तनाव यसका कारण भए पनि मुख्य विषय भनेको सम्पत्तिको कुशल व्यवस्थापन हो। मुद्रास्फीति, ब्याजदर र सुनलाई छिटो कारोबार गर्न सकिने ठाउँमा राख्नुले यसमा मुख्य भूमिका खेलेको छ।

"कुनै प्रलय नै हुन लागेको त होइन," काभाटोनी भन्छन्, "तर केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो सञ्चिति कसरी प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन र अधिकतम उपयोग गर्ने भन्ने कुरामा विशेष ध्यान दिएका छन्।"

डच केन्द्रीय बैंकका गभर्नर ओलाफ स्लेजपेनले भनेका छन्, "हामीले यो सुन कहिल्यै प्रयोग गर्न नपरोस् भन्ने हाम्रो चाहना हो, तर हाम्रो संकट व्यवस्थापन र पूर्वतयारीलाई बलियो बनाउनु आवश्यक छ।"

लन्डन विश्वकै प्रमुख सुन व्यापार केन्द्र भएकाले संकटको घडीमा तुरुन्तै सुन खरिद-बिक्री गर्न सहज हुन्छ। त्यसैले बैंक अफ इङ्गल्याण्ड सबैभन्दा लोकप्रिय भण्डारण स्थल बनेको हो। ३०० वर्ष पुरानो बैंक अफ इङ्गल्याण्डको भल्टमा हाल २०० अर्ब पाउन्डभन्दा बढी मूल्यका करिब ४ लाख थान सुनका बारहरू सुरक्षित राखिएका छन्।

सुन कसरी स्थानान्तरण गरिन्छ?

आधुनिक समयमा सुन स्थानान्तरण गर्ने विभिन्न तरिकाहरू छन्:

१. कागजी/वित्तीय स्थानान्तरण: डच बैंकले न्यूयोर्कमा करिब ५९ टन सुन बेच्यो र सोही परिमाणमा लन्डनमा खरिद गर्‍यो। यसले गर्दा सुन भौतिक रूपमै एट्लान्टिक महासागर पार गराइरहनु परेन।

२. भौतिक ढुवानी: बाँकी २७ टनभन्दा बढी सुन भने भौतिक रूपमै अमेरिका र क्यानडाबाट डच सहर जेइस्ट हुँदै लन्डन पुर्‍याइएको थियो।

सुनको भौतिक ढुवानी गर्दा चोरी वा डकैतीको ठूलो जोखिम हुने भएकाले सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्तै कडा र गोप्य राखिन्छ। 'ब्रिङ्क्स ग्लोबल सर्भिसेज' जस्ता केही सीमित सुरक्षा कम्पनीहरूले मात्र यस्तो सीमापार सुन ढुवानीको काम गर्छन्। कम्पनीका अनुसार पछिल्लो समय केन्द्रीय बैंकहरूबाट सुन ढुवानीको माग उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

केन्द्रीय बैंकहरू किन सुन थप्दैछन्?

विश्व सुन परिषद्का अनुसार विगत चार वर्षमा केन्द्रीय बैंकहरूले वार्षिक औसत १,००० टन सुन खरिद गरेका छन्, जुन अघिल्लो दशकको तुलनामा दोब्बर हो।

सैन्य द्वन्द्व र भूराजनीतिक उथलपुथलको समयमा सुनलाई सबैभन्दा 'सुरक्षित लगानी' (Safe Haven Asset) मानिन्छ। साथै, मुद्रास्फीति (महँगी) र ब्याजदरको उतारचढावबाट बच्न पनि सुन उत्कृष्ट सम्पत्ति साबित भएको छ। लगानी बैंक चार्ल्स स्वाबका अनुसार, विगत आधा शताब्दीमा सुनको मूल्य मुद्रास्फीतिभन्दा निकै तीव्र गतिमा बढेको छ।

केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो भण्डार सुरक्षित ठाउँमा सार्नु र बजारबाट निरन्तर सुन खरिद गर्नु नै पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य ऐतिहासिक रूपमा बढ्नुको प्रमुख कारण बनेको छ।