सुवास निरौला
नेपालको पूँजी बजारका लागि आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मिश्रित तर केही दबाबपूर्ण वर्षको रूपमा बितेको छ। 

उपलब्ध तथ्याङ्कहरूलाई विश्लेषण गर्दा समग्र नेप्से परिसूचक र कारोबार रकममा गिरावट देखिए पनि केही विशिष्ट क्षेत्रहरूमा भने लगानीकर्ताको आकर्षण निकै उत्साहजनक देखिएको छ।

आर्थिक वर्ष २०८२ को असार मसान्तको तुलनामा २०८३ को असार मसान्तसम्म आइपुग्दा नेप्से परिसूचक ७.०५ प्रतिशतले ओरालो लागेको छ। २०८२ असारमा २,७९४.७८ विन्दुमा रहेको नेप्से परिसूचक २०८३ असार मसान्तमा १९६.९८ अंकले घटेर २,५९७.८० विन्दुमा कायम भएको छ।

बजारको मापन गर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण सूचक कुल बजार पूँजीकरणमा पनि गिरावट आएको छ। गत वर्ष ४६.५६ अर्ब रहेको बजार पूँजीकरण ४.१५ प्रतिशतले घटेर ४४.६३ अर्बमा सीमित भएको छ। यद्यपि, सूचीकृत कम्पनीहरूको संख्या भने २७२ बाट बढेर २७८ पुगेको छ। जसले पूँजी बजारमा नयाँ कम्पनीहरूको प्रवेश भइरहेको सङ्केत गर्दछ।

यो वर्ष बजारको तरलता र लगानीकर्ताको सक्रियतामा ठूलो ह्रास आएको तथ्याङ्कले देखाउँछ। कुल कारोबार रकम (Total Turnover) अघिल्लो वर्षको २१.२४ अर्बको तुलनामा २४.६२ प्रतिशतले घटेर १६.०१ अर्बमा खुम्चिएको छ। त्यस्तै, शेयर कारोबार संख्यामा पनि २२.११ प्रतिशतको गिरावट आएको छ। अघिल्लो वर्ष ४.८४ करोड कित्ता शेयर किनबेच भएकोमा यो वर्ष ३.७७ करोड कित्तामा झरेको छ। लगानीकर्ताको मनोबल घटेका कारण कुल कारोबार संख्या  पनि १८.२७ प्रतिशतले घटेर १८ लाख १७ हजारमा सीमित भएको देखिन्छ।

समग्र बजार घटे पनि 'उत्पादन तथा प्रशोधन' क्षेत्रका लगानीकर्ताले भने उच्च प्रतिफल प्राप्त गरेका छन्। यो उप-सूचक एक वर्षमा ३७.९३ प्रतिशतले बढेको छ। २०८२ असारमा ७,३५५.७४ विन्दुमा रहेको यो सूचक २,७८९.७६ अंकले वृद्धि भई १०,१४५.५० पुगेको छ। यसैगरी, म्युचुअल फण्ड ७.५८ प्रतिशत र होटल तथा पर्यटन क्षेत्र १.८० प्रतिशतले बढेका छन्।

यसको विपरीत, 'ट्रेडिङ' (Trading) इन्डेक्स सबैभन्दा बढी २०.४१ प्रतिशतले घटेको छ। यस्तै, निर्जीवन बीमा १५.०९ प्रतिशत, अन्य समूह १९.३२ प्रतिशत, र लघुवित्त ११.४८ प्रतिशतले घटेका छन्। बैंकिङ उप-सूचकमा पनि ५.९६ प्रतिशतको गिरावट देखिएको छ, जसले समग्र बजारलाई तल झार्न मुख्य भूमिका खेलेको छ।

आर्थिक वर्षको अन्तिम महिना अर्थात् २०८३ असार १ गतेदेखि २५ गतेसम्मको तथ्याङ्क हेर्दा बजारमा ७५ अर्ब ७७ करोड ७३ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको देखिन्छ। यस अवधिमा हाइड्रोपावर क्षेत्रको वर्चस्व स्पष्ट देखिएको छ। कुल कारोबारमा हाइड्रोपावर क्षेत्रको हिस्सा ३४.३२ प्रतिशत (२६ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ) रहेको छ।

त्यसैगरी, 'नन-कन्भर्टिबल डिबेन्चर'  मा पनि लगानीकर्ताको आकर्षण देखिएको छ, जसको हिस्सा १५.४१ प्रतिशत रहेको छ। उत्पादन तथा प्रशोधन क्षेत्रले १०.६३ प्रतिशत र वाणिज्य बैंकहरूले १०.१२ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन्। सबैभन्दा कम कारोबार ट्रेडिङ क्षेत्रको (०.१४ प्रतिशत) मात्र भएको छ।

अन्तिम १० दिनको ट्रेन्ड (जुन १५ - २५)

आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर अर्थात् जुन १५ देखि २५ सम्मको १० दिनमा मात्रै ३६ अर्ब ११ करोड २९ लाख रुपैयाँको कारोबार भएको छ। यसमा पनि हाइड्रोपावर क्षेत्र एक्लैले १४ अर्ब ३८ करोडको कारोबार गर्दै अग्रस्थान कायम गरेको छ। यसले के देखाउँछ भने, वर्षको अन्त्यतिर लगानीकर्ताहरू सुरक्षित लगानीका रूपमा हाइड्रोपावर र उत्पादनमूलक क्षेत्रतर्फ आकर्षित भएका छन्।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ शेयर बजारका लागि चुनौतीपूर्ण रहे पनि यसले बजारको परिपक्वता र क्षेत्रगत विविधीकरणको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ। परिसूचक २,४८७.१८ देखि ३,००२.०७ विन्दुको बीचमा उतारचढाव हुनुले बजारमा तीव्र अस्थिरता रहेको पुष्टि गर्दछ। पूँजी बजारमा देखिएको यो गिरावटले नीतिगत सुधार र लगानीकर्ताको आत्मविश्वास बढाउने ठोस कदमको आवश्यकता औंल्याएको छ। यद्यपि, उत्पादनमूलक र हाइड्रोपावर जस्ता वास्तविक क्षेत्रमा देखिएको आकर्षणले आगामी वर्षका लागि केही सकारात्मक आशाहरू जगेर्ना गरेको छ।