अमेरिका र क्यानडा जेनजीहरुले शुरु गरेको 'नो-स्पेन्ड मन्थ'  ट्रेन्डले पछिल्लो समय युवाहरुबीच निकै लोकप्रियता पाइरहेको छ ।

'नो-स्पेन्ड च्यालेन्ज' (No-Spend Challenge) अर्थात पैसा खर्च नगर्ने महिना केवल एउटा भाइरल टिकटक ट्रेन्ड मात्र नभएर पछिल्लो समयको एउटा ठूलो आर्थिक र सामाजिक व्यवहारिक परिवर्तन बनेको छ। कतिपय विश्लेषकहरुले युवाहरुमा चलेको यो ट्रेन्डलाई उपभोगतावादी संस्कृति माथि अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो चुनौति भएको बताइरहेका छन् । यो ट्रेन्ड दीर्घकालीन रुपमा चलेमा त्यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई नै नयाँ दिशा दिन सक्ने दावी पनि गर्न थालिएको छ ।

यो विशेष गरी TikTok र Instagram मा निकै भाइरल भइरहेको एउटा वित्तीय व्यवस्थापन ट्रेन्ड हो। यस ट्रेन्डमा मानिसहरूले निश्चित अवधिका लागि (प्रायः ३० दिन) अत्यावश्यक कुराबाहेक अन्य विलासिताका वस्तुहरूमा १ रुपैयाँ पनि खर्च नगर्ने कसम खान्छन्। यसको पछिल्लो ट्रेन्ड, नियम र फाइदाहरू यस प्रकार छन्:

पछिल्लो ट्रेन्ड कसरी चल्दैछ?

#NoSpend Challenge र #NoBuyYear: टिकटक र इन्स्टाग्राममा यी ह्यासट्यागहरू लाखौँ भ्युजसहित ट्रेन्डिङमा छन्। युवाहरूले आफ्नो दैनिक 'जिरो स्पेन्डिङ' (Zero Spending) को भिडियो वा डायरी अपडेट गरेर यसलाई एउटा खेल जस्तै बनाइरहेका छन्।

Survivor Pantry Island: यो अहिलेको नयाँ ट्रेन्ड हो, जहाँ मानिसहरू नयाँ खाद्यान्न किन्नुको साटो फ्रिज र भान्सामा पहिलेदेखि नै बाँकी रहेका पुराना सामानहरू प्रयोग गरेर नयाँ परिकार बनाउँछन्।

बदला भावको खर्च रोक्ने: चाडबाड वा बिदाको समयमा धेरै खर्च भएपछि, त्यसलाई सन्तुलनमा ल्याउन त्यसको भोलिपल्टको महिनालाई 'No-Spend Month' घोषणा गर्ने चलन बढेको छ।

यसका मुख्य नियमहरू (के गर्ने, के नगर्ने ?)

यो च्यालेन्जमा खर्चलाई दुई भागमा विभाजन गरिन्छ:

अनुमति भएका खर्चहरू: घरभाडा, बिजुली-पानीको बिल, इन्टरनेट, औषधी, र सामान्य महिनाभरी पुग्ने रासन ।

पूर्ण प्रतिबन्ध गरिएका खर्चहरू : बाहिर होटलमा खानु, अनलाइन सपिङ, क्लब, भ्रमण, नयाँ कपडा, जुत्ता, फेसनका सामान कफी शपको कफी, सिनेमा र अनावश्यक सबस्क्रिप्शनहरू आदि थप्ने वा चलाउने

यो च्यालेन्ज कसरी सञ्चालन हुन्छ ?

सहभागीहरूले यसलाई एउटा गेम वा फिटनेस च्यालेन्ज जस्तै गरी पूरा गर्छन्:

ट्र्याकिङ र बजेटिङ: सहभागीहरूले भिजुअल ट्र्याकर वा डिजिटल क्यालेन्डर बनाउँछन्। जुन दिन १ पैसा पनि बढी खर्च हुँदैन, त्यो दिन हरियो रंग भरिन्छ।

शपिङ फ्रीज: फोनमा भएका सबै शपिङ एपहरू डिलिट गरिन्छ र क्रेडिट कार्डको विवरण ब्राउजरबाट हटाइन्छ ताकि आवेगमा आएर सामान किन्न नसकियोस्।

सोसल मिडियामा प्रगति सेयर गर्ने: टिकटक र इन्स्टाग्राममा #NoSpendMonth वा #NoSpendChallenge ह्यासट्याग प्रयोग गरेर दैनिक प्रगति र जोगाएको रकमका भिडियोहरू पोस्ट गरिन्छ।

यो ट्रेन्ड लोकप्रिय हुनुका फाइदाहरू

अनावश्यक खर्चको पहिचान: हामीले कतिपय कुराहरू फगत रहर वा विज्ञापन देखेको भरमा  किनिरहेका हुन्छौँ। यो च्यालेन्जले 'चाहना' र 'आवश्यकता' बीचको फरक बुझाउँछ।

एकैपटक ठूलो बचत: ३० दिनसम्म बाहिरका फजुल खर्च रोकिँदा बैंक खातामा राम्रो रकम जम्मा हुन्छ।

वैकल्पिक मनोरञ्जन: मानिसहरू पैसा खर्च हुने मल  वा क्याफे जानुको साटो पार्कमा हिँड्ने, पुस्तकालय जाने, वा पुराना किताब पढ्ने जस्ता निःशुल्क विकल्पहरू रोज्न थाल्छन्।

यो ट्रेन्ड सुरु हुनुका मुख्य आर्थिक कारणहरू

यस ट्रेन्डको पछाडि युवाहरूको आर्थिक बाध्यता र चेतना दुवै जोडिएका छन्:

मुद्रास्फीति र महँगी : महामारीपछिको तीव्र महँगीका कारण युवाहरूको बचत क्षमता घटेको छ। दैनिक उपभोग्य वस्तु र घरभाडा उच्च भएपछि अतिरिक्त खर्च नियन्त्रण गर्न यो ट्रेन्ड अपनाइएको हो।

खर्च पारदर्शी बनाउने संस्कार: पहिले मानिसहरू आफूसँग पैसा छैन भन्न हिचकिचाउँथे। तर अहिले सामाजिक सञ्जालमा मसँग पैसा छैन, म खर्च गर्दिनँ भनेर खुला रूपमा भन्नुलाई गर्व र बुद्धिमानीको प्रतीक मान्न थालिएको छ।

ऋणको पासो : क्रेडिट कार्ड र 'पहिले किन, पछि तिर' (Buy Now, Pay Later BNPL) जस्ता सुविधाहरूले गर्दा धेरै युवाहरू सानो उमेरमै ऋणको पासोमा परेका छन्। त्यसबाट बाहिर निस्कन यो ट्रेन्ड माध्यमकोरुपमा प्रयोग भइरहेको छ।

व्यापार र अर्थतन्त्रमा परेको प्रभाव

यो व्यक्तिगत बचतको प्रयास भए पनि यसले समग्र अर्थतन्त्रमा असर पार्न थालेको छ:

रिटेल र फास्ट-फूड उद्योगमा मन्दी: फेसन ब्रान्डहरू, कफी शपहरु र अनलाइन रिटेलरहरूको बिक्रीमा यसले सोझो असर पारेको छ।

माइक्रो-इकोनोमीमा सुधार: यो च्यालेन्ज पूरा गर्ने औसत व्यक्तिले १ महिनामा ५०० देखि १,५०० डलर (रु. ६५,००० देखि २ लाखसम्म) सम्म बचत गर्ने गरेको पाइएको छ।

दीर्घकालीन व्यवहार परिवर्तन: १ महिना पूरा गरेपछि मानिसहरूमा मलाई साँच्चै के चाहिन्छ र के विलासिता हो ? भन्ने छुट्ट्याउने क्षमता बढ्छ, जसले गर्दा दीर्घकालीन रूपमा उपभोगवादी संस्कृति घट्दै गएको छ।