बाल्यकालमा क्रिकेट स्टार बन्ने सपना देखेको एक युवा जब त्यसमा असफल हुन्छ ? उस्ले के गर्छ ?

प्रश्न जस्तै जवाफ पनि अमुर्त हुन सक्छ । धेरैको लागि निराशाको क्षण हुन सक्छ । तर, भारतका एक  ‘जेन्जी’ युवाले क्रिकेटमा असफल भएपछि शेयर बजारमा प्रवेश गरेर जुन सफलता चुमिरहेका छन्, त्यो धेरैको लागि आश्चर्यको विषय बनेको छ । त्यहीकारण उनको विषयमा भारतीय मात्र होइन, युरोप अमेरिकालगायतका धेरै देशका संचारमाध्यमहरुले महत्वकासाथ समाचारहरु छाप्ने गरेका छन् ।

ती युवा हुन्  शान पटेल 

क्रिकेटमा अवसर नपाएपछि वित्तीय बजारतर्फ मोडिएका भारतीय युवा उद्यमीले गणित,तथ्याङ्क र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सहायताले लगानी व्यवस्थापन गर्ने व्यवसाय निर्माण गरेका छन्। उनको यात्रा खेल जीवनबाट व्यावसायिक लगानीको संसारमा प्रवेश गर्ने नयाँ पुस्ताको उदाहरण हो।

भारतको गुजरातमा क्रिकेट खेलिरहेका एक युवा खेलाडीले केही वर्षपछि मुम्बईको दलाल स्ट्रिटसँग जोडिएको वित्तीय बजारमा आफ्नो परिचय बनाउलान् भन्ने अनुमान सायद कमैले गरेका थिए। तर शान पटेलको व्यावसायिक यात्रा यही मोडबाट अघि बढ्यो। प्रतिस्पर्धात्मक क्रिकेटमा अवसर खोजिरहेका उनी अहिले गणितीय नमुना,तथ्याङ्क विश्लेषण र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित लगानी रणनीति विकास गर्ने कम्पनीका संस्थापक तथा प्रमुख लगानी अधिकृत बनेका छन्।

सन् २०२६ मार्चमा प्रकाशित भारतीय सञ्चारमाध्यमका समाचारअनुसार, २२ वर्षीय पटेलले स्थापना गरेको Shaan Patel Asset Management ले करिब ३६ करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति व्यवस्थापन गरिरहेको थियो। यस उपलब्धिका कारण उनी भारतका सबैभन्दा कम उमेरका ‘जेन्जी’ लगानीकर्ताको रुपमा चर्चित बनेका छन् ।

उनको कथा परम्परागत अर्थमा कुनै शेयरको मूल्य बढेर रातारात करोडपति बनेको लगानीकर्ताको कथा होइन। यो खेल जीवनबाट अर्को पेसामा प्रवेश, वित्तीय ज्ञान आर्जन, आफ्नै लगानी रणनीति परीक्षण र नियमनभित्र रहेर लगानी व्यवस्थापनको संस्था निर्माण गर्ने प्रयासको कथा हो।

क्रिकेटको मैदानमा सीमित अवसर, करिअरमा नयाँ मोड

पटेलले गुजरातमा प्रतिस्पर्धात्मक क्रिकेट खेलेका थिए। उनले बेलायतमा पनि क्रिकेट खेलेको अनुभव हासिल गरे र MCC Universities को प्रतिनिधित्व गरेको समाचारमा उल्लेख छ। तर प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा अपेक्षित अवसर नपाएपछि उनले आफ्नो भविष्यबारे पुनर्विचार गरे।

खेलाडीका लागि करिअर बदल्नु सजिलो निर्णय होइन। विशेषगरी सानै उमेरदेखि समय, अभ्यास र पहिचान क्रिकेटमा लगाएको व्यक्तिले आफूलाई अर्को क्षेत्रमा स्थापित गर्न फेरि सुरुदेखि सिक्नुपर्ने हुन्छ। पटेलले पनि यही बाटो रोजे। उनले क्रिकेटलाई आफ्नो एकमात्र व्यावसायिक सम्भावना ठानिरहनुभन्दा वित्तीय बजार, लगानी र प्रविधितर्फ ध्यान केन्द्रित गरे।

उनको शैक्षिक यात्राले यस परिवर्तनलाई बुझ्न मद्दत गर्छ। उनले बेलायतको Loughborough University बाट वित्त तथा लगानी विषयमा स्नातक अध्ययन गरे। त्यसपछि तथ्याङ्क विज्ञान र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा स्नातकोत्तर तहको अध्ययन पूरा गरे। उनको कम्पनीको विवरणमा पनि वित्त, तथ्याङ्क विज्ञान र कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई संयोजन गरेर लगानी रणनीति निर्माण गर्ने विषयलाई मुख्य विशेषताका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

यो परिवर्तनको अर्थ क्रिकेटले उनलाई शेयर बजारको सूत्र सिकायो भन्ने होइन। बरु खेलमा आफ्नो भविष्य सीमित देखिएपछि उनले नयाँ सीप सिकेर अर्को क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने बाटो रोजे। यही पक्ष उनको कथालाई युवा उद्यमी र करिअर बदल्न चाहने व्यक्तिका लागि चासोको विषय बनाउँछ।

 लगानीमा प्रवेश: पहिले आफ्नै पैसाबाट रणनीति परीक्षण

पटेलको व्यावसायिक यात्राको महत्त्वपूर्ण चरण सन् २०२३ को सेप्टेम्बरबाट सुरु भएको देखिन्छ। The Economic Times र NDTV Profit का विवरणअनुसार, उनले त्यसबेला आफ्नै पुँजी प्रयोग गरेर लगानीका गणितीय नमुनाहरू परीक्षण गर्न थालेका थिए। त्यसपछिका करिब १८ महिनामा वास्तविक बजारमा रणनीतिहरू प्रयोग गर्दै तिनलाई परिमार्जन गरिएको समाचारमा उल्लेख छ।

शेयर बजारमा गणितीय नमुना प्रयोग गर्नु भनेको भविष्यको मूल्य ठ्याक्कै पत्ता लगाउने जादुयी सूत्र बनाउनु होइन। कम्पनीको मूल्य, कारोबारको परिमाण, बजारको उतारचढाव, जोखिम र अन्य उपलब्ध तथ्याङ्कलाई निश्चित नियमअनुसार विश्लेषण गरेर सम्भावित लगानी अवसर पहिचान गर्ने प्रयास हो। यस्तो पद्धतिलाई विश्वव्यापी रूपमा क्वान्टिटेटिभ इन्भेस्टिङ अर्थात् परिमाणात्मक लगानी भनिन्छ।

परम्परागत लगानीकर्ताले कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदन,नाफा, ऋण, व्यवस्थापन र उद्योगको सम्भावना अध्ययन गरेर निर्णय गर्न सक्छन्। परिमाणात्मक लगानीमा भने यस्ता वित्तीय तथ्यलाई गणितीय मोडेल, तथ्याङ्कीय परीक्षण र नियममा आधारित विश्लेषणसँग जोडिन्छ। पटेलको कम्पनीले पनि गणितीय मोडेल, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, तथ्याङ्क विज्ञान र परम्परागत वित्तीय अनुसन्धानको संयोजन गर्ने बताएको छ।

यस पद्धतिको सम्भावित फाइदा भनेको लगानीकर्ताको डर, लोभ वा बजारको क्षणिक हल्लाबाट हुने निर्णयलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गर्न सक्नु हो। तर मोडेलले प्रयोग गर्ने तथ्याङ्क अपूर्ण भए, विगतको बजार व्यवहार भविष्यमा दोहोरिएन वा अप्रत्याशित घटना भयो भने गणितीय प्रणाली पनि असफल हुन सक्छ। त्यसैले प्रविधिको प्रयोगले जोखिम समाप्त गर्दैन; जोखिमलाई व्यवस्थित रूपमा मापन गर्ने प्रयास मात्र गर्छ।

२५ करोड रुपैयाँबाट सुरु भएको लगानी रणनीति

पटेलको कम्पनीले सन् २०२५ जुलाई १० मा आफ्नो Flexi-Cap Strategy सार्वजनिक गरेको थियो। The Economic Times का अनुसार, उक्त रणनीति सुरु गर्दा प्रारम्भिक सम्पत्ति आधार करिब २५ करोड भारतीय रुपैयाँ थियो। कम्पनीले विभिन्न आकारका कम्पनीमा अवसर खोज्ने र अनुसन्धान तथा जोखिम व्यवस्थापनमा आधारित लगानी पद्धति अपनाउने बताएको थियो।

'फ्लेक्सी-क्याप' भन्नाले बजार पुँजीकरणका आधारमा ठूला, मझौला वा साना कम्पनीमध्ये कुनै एउटै समूहमा मात्र सीमित नरही अवसरअनुसार लगानी गर्न सकिने रणनीतिलाई बुझिन्छ। तर यसले सबै समूहमा बराबर रकम लगानी गरिन्छ भन्ने जनाउँदैन। वास्तविक लगानीको बाँडफाँट कोषका नियम, अनुसन्धान, बजारको अवस्था र जोखिमसम्बन्धी निर्णयमा निर्भर हुन्छ।

सन् २०२६ मार्चसम्म आइपुग्दा कम्पनीले करिब ३६ करोड रुपैयाँको सम्पत्ति व्यवस्थापन गरिरहेको समाचार प्रकाशित भयो।

२०२६ मा नयाँ कोष र आईपीओ बजारप्रतिको चासो

पटेलको कम्पनीको विस्तारसम्बन्धी अर्को समाचार सन् २०२६ जुनमा प्रकाशित भयो। The Economic Times का अनुसार, Shaan Patel Asset Management ले मुख्य बजार र साना तथा मझौला कम्पनीका सार्वजनिक निष्कासनमा अवसर खोज्ने उद्देश्यसहित २५० करोड भारतीय रुपैयाँ जुटाउने लक्ष्य राखेको Quant IPO Opportunity Fund सार्वजनिक गरेको थियो। समाचारमा उक्त कोषका लागि प्रारम्भिक प्रतिबद्धता २० करोड रुपैयाँ रहेको उल्लेख छ।

यहाँ २५० करोड रुपैयाँलाई कम्पनीले पहिले नै जुटाइसकेको रकमका रूपमा बुझ्नु हुँदैन। त्यो कोषको घोषित आकार वा लक्ष्य थियो, समाचारमा उल्लेख भएको प्रारम्भिक प्रतिबद्धता भने २० करोड रुपैयाँ थियो।

आईपीओमा आधारित रणनीति किन रोचक छ? कम्पनीले शेयर बजारमा पहिलोपटक शेयर जारी गर्दा लगानीकर्ताले सम्भावित वृद्धि, कम्पनीको मूल्याङ्कन, वित्तीय अवस्था र शेयरको मागबारे निर्णय गर्नुपर्छ। लोकप्रिय आईपीओमा धेरै आवेदन परेको भन्दै लगानी आकर्षक हुन्छ भन्ने छैन। अत्यधिक मूल्याङ्कनमा शेयर जारी भएको अवस्थामा कम्पनी राम्रो भए पनि लगानीकर्ताको प्रतिफल कमजोर हुन सक्छ।

पटेलको कम्पनीले आईपीओ सम्बन्धी लगानीमा मूल्याङ्कन, कम्पनीको वित्तीय अवस्था, शेयरको माग, तरलता र अन्य तथ्याङ्कलाई समेटेर निर्णय गर्ने रणनीति प्रस्तुत गरेको छ। कम्पनीका अनुसार कृत्रिम बुद्धिमत्ता, तथ्याङ्क विश्लेषण र आधारभूत वित्तीय अनुसन्धानलाई यस प्रक्रियामा संयोजन गरिन्छ।

यसले उनको व्यवसायलाई केवल शेयरको मूल्य बढ्ने अनुमानमा आधारित कारोबारभन्दा अनुसन्धान र नियममा आधारित लगानी व्यवस्थापनतर्फ उन्मुख देखाउँछ। तर उक्त रणनीति दीर्घकालमा कति सफल हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न वास्तविक प्रतिफल, जोखिम र बजारसँगको तुलनात्मक प्रदर्शनसम्बन्धी विस्तृत तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।

पटेलको कम्पनीले भारतको Securities and Exchange Board of India (SEBI) बाट सन् २०२५ मार्चमा श्रेणी–३ वैकल्पिक लगानी कोष सम्बन्धी स्वीकृति प्राप्त गरेको विवरण प्रकाशित भएको छ। कम्पनीको कोषले सोही वर्ष जुलाईमा लगानी रणनीति सुरु गरेको थियो।

भारतमा वैकल्पिक लगानी कोषको श्रेणी–३ अन्तर्गतका कोषहरूले नियमअनुसार विविध तथा जटिल लगानी रणनीति अपनाउन सक्छन्।